گسترش و ژرف‌اندیشی در دانش صرف و فقه اللّغة با گذر از لفظ‌محوری و معجم‌شناسی
محورهای موضوعی :سید علی یحیی زاده 1 , محمد مصطفی یکتایی 2
1 -
2 -
کلید واژه: نیازسنجی اولویت‌های پژوهشی صرف و فقه اللّغة, مأموریت دانش صرف, اصول لغت, مناسبة الالفاظ للمعانی, علوم میان‌رشته‌ای ادبیات عرب و قرآن و حدیث,
چکیده مقاله :
صرف و فقه اللّغة دو دانش کلیدی در فهم و برداشت از متن و نیز درک ظرایف معنایی واژگان قرآن و حدیث هستند. با این حال کاستی‌هایی که در نگاه رایج به این دو دانش وجود دارد، موجب عدم بهره‌برداری شایسته از آنها شده است. مصاحبه حاضر با حجّت الاسلام و المسلمین سیّد علی یحیی‌زاده، در صدد ارائه افق‌هایی جدید در گستره این دو دانش ادبی است. سؤال اصلی مصاحبه این است که بر اساس تجربه زیسته علمی و مطالعات خود در زمینه صرف و فقه اللّغة، چه موضوعات پژوهشی را در نظر دارید که نیازمند پژوهش هستند؟ او در پاسخ، ابتدا به اصلاح بینش پرداخته و سپس محورهای پژوهشی کارنشده را مطرح ساخت. وی درباره دانش صرف معتقد است هنوز مباحث معنایی آن‌چنان که باید در دانش صرف مطرح نشده و مأموریت این دانش، منحصر در شناخت لفظی ساختارها شده است. بنابراین لازم است عناصر جدیدی مثل شناخت معنای هیات‌ها، به مأموریت این دانش افزوده شود. با این نگاه، چند محور در دانش صرف نیازمند پژوهش است: شناسایی دقایق و ظرائف معنایی هیات‌های مشابه معنایی، اشتراک لفظی در هیآت، شناخت هیات‌هایی که در ماهیت دچار ابهام هستند، فلسفه‌یابی قواعد صرفی و مباحث صرفی که در آنها تشکیک وارد شده است. او همچنین در بخش فقه اللّغة معتقد است، نگاه رایج، تنها به دنبال شناخت معاجم لغوی، خصوصیات هر یک، روش ارائه مطالب در آنها و اصطلاح‌شناسی است و در تلاشی بیشتر به کارورزی برای پژوهش لغوی و چگونگی حلّ سؤالات لغوی می‌پردازد. این در حالی است که در فقه اللّغة مسائلی عمیق‌تر قابل طرح است؛ از جمله تأثیر مباحث اشتقاقی در تحلیل معنایی واژه، بحث‌های مربوط به اصول لغت، شناخت ادّعاهای زبان‌شناسانه به همراه بررسی ظرفیت‌ها و آسیب‌شناسی‌های آن.